PK zima 500x200

naglowek-07

Opublikowano: piątek, 22, lipiec 2016 20:36
Autor: Krzysztof Chmielewski

 maszyna parowa d

Kontynuujemy cykl artykułów poświęconych zabrzańskim kopalniom. Tym razem prezentujemy zestaw najważniejszych informacji na temat kopalni „Królowa Luiza”, założonej ponad 200 lat temu.

Jedna z pierwszych

Wszystko zaczyna się właściwie od postaci hrabiego Friedricha Wilhelma von Redena, człowieka który stał się prekursorem górnośląskiej rewolucji przemysłowej. Przybył on na Śląsk w 1779 roku, by zająć się, przy wsparciu grona naukowców i przedsiębiorców, rozwojem tutejszych kopalń i przemysłu ciężkiego. To z jego polecenia trwały poszukiwania złóż węgla, a Salomon Izaak z Brabantu, na terenie Zaborza i Poręby odkrył pokład, który stał się przyczynkiem do założenia zakładu wydobywczego.

Pierwszą tonę węgla wyciągnięto w roku 1791. Przy dzisiejszej ulicy Wolności wzniesiono niezbędną infrastrukturę i wydrążono szyb jednej z dwóch pierwszych, państwowych kopalń na terenie Górnego Śląska. Pod nazwą Kopalnia „Królowa Luiza” (na cześć Luizy Pruskiej) zakład funkcjonował od roku 1811.

Z racji tego iż „Luiza” była kopalnią fiskalną, mogła się rozwijać o wiele szybciej niż przedsiębiorstwa prywatne. Posiadała większe pola górnicze, ulgi podatkowe, dostęp do najlepszych kadr i nowoczesnego wyposażenia. Wszystko z państwowej kasy.

To tutaj, w roku 1795, zamontowano jedną z pierwszych w historii maszyn parowych stosowanych w górnictwie. Także tutaj po raz pierwszy uskuteczniono wodny transport urobku, z wykorzystaniem podziemnej Głównej Kluczowej Sztolni Dziedzicznej drążonej pod miastem. Sztolnia łączyła Zabrze z kopalnią „Król” w Chorzowie, gdzie brała swój początek. „Luiza” była swoistym poligonem doświadczalnym dla nowych rozwiązań technologicznych – systemów odwadniania, wentylacji, wydobycia…

Wszystko to sprawiło, że „Luiza” przez cały wiek XIX była jedną z największych i najnowocześniejszych kopalń na Starym Kontynencie. Była dostawcą węgla do pieców hutniczych w Gliwicach i motorem napędowym dla miasta i regionu. W I połowie XIX wieku wydobywano tu ponad 20% węgla dostępnego wówczas na Śląsku. W II połowie zakończono budowę kolejnych szybów: Carnall (Zabrze II), Prinz Schönaich i Krug, które pozwalały na eksploatację kolejnych złóż, a następnie szyby Poremba I, II, III i IV. Działały trzy pola wydobywcze – Południe (Guido), Wschód i Zachód, dające łącznie około 3 miliony ton węgla rocznie.  Działające obecnie zakłady takie jak „Bielszowice” i „Makoszowy”, choć dziś same są ogromnymi kopalniami, powstawały początkowo jako pokrewne, kooperujące z „Luizą” szyby wydobywcze.

Wiek XX to okres rozbudowy, m.in. szyb Wilhelmina oraz podziałów, na zakłady: "Królowa Luiza Zachód" i „Królowa Luiza Wschód" (później zaś „Zabrze-Zachód” i "Zabrze-Wschód”, a po połączeniu z kopalnią „Bielszowice – KWK Zabrze") , które działały kolejno do lat 50. i 80. Ostatnia tona została wydobyta w marcu 1998 roku.

m900 maszyna

Skansen i  Ośrodek Propagandy Górnictwa

Jeśli myślicie, że turystyczny charakter „Luizy” to działania mające miejsce jedynie w XXI wieku, to za chwilę wyprowadzimy Was z błędu. Pierwsza (i jedna z pierwszych w Europie) podziemna trasa turystyczna dotycząca górnictwa węgla kamiennego została otwarta w wyrobiskach Pola Zachodniego kopalni „Zabrze”.

Była wynikiem działań propagandowych, mających zachęcić kolejnych ludzi do pracy w przemyśle wydobywczym.  Pierwsi turyści zjechali do „Czarnej Wieliczki” w czerwcu 1965 roku. Pokazywano tu m.in. zmechanizowaną ścianę wydobywczą na poziomie 503 m (zjazd w szybie Carnall). Ta trasa turystyczna działała do roku 1979.

W późniejszym okresie wykorzystywano także tereny wokół szybu „Wyzwolenie” („Wilhelmina”), gdzie była szkoła górnicza. Utworzono sztolnię szkolno-propagandową. Obiekt nazwano Ośrodkiem Szkolenia Zawodowego i Propagandy Górnictwa przy KWK „Zabrze – Bielszowice”. Otwarto go w roku 1985, zaś jego działalność zakończono na początku kolejnej dekady.

Od tamtej pory na tym terenie funkcjonował Skansen Górniczy „Królowa Luiza”, gdzie pokazywano zwiedzającym działanie kopalni i stuletnią maszynę parową. Obiekt był także scenografią dla filmów i spektakli teatralnych, a także produkcji telewizyjnych (m.in. z udziałem Wołoszańskiego) oraz miejscem, w którym odbywały się liczne wydarzenia muzyczne. Funkcjonował w tej formie aż do roku 2011, kiedy to został poddany gruntownej rewitalizacji w ramach projektu Sztolni Królowa Luiza.

Dziś stanowi jeden z kluczowych oddziałów Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu. I ciągle się rozrasta. To już nie tylko Szyb Carnall i cudne wnętrza budynków nadszybie, gdzie podziwiać można wystawy historyczne i wieżę szybową.

To także odremontowana łaźnia łańcuszkowa, o której wielokrotnie pisaliśmy na łamach Pokładów i Park 12C przy dawnym szybie Wilhelmina.  

 „Królowa Luiza” jest jednym z najciekawszych zabytków przemysłu w Europie. Już niebawem szerzej opiszemy Główną Kluczową Sztolnię Dziedziczną, od projektu jej powstania, po obecnie prowadzone prace, mające na celu udostępnienie jej zwiedzającym.

http://www.zabytkitechniki.pl/Poi/Pokaz/1703

© Copyright 2011. „System e-informacji kulturalnej" współfinansowany jest przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007-2013. Zadanie realizowane w ramach projektu pn. „W sieci kultury – utworzenie systemu e- informacji kulturalnej na terenie Gminy Zabrze”

Ta strona używa plików cookies.

Brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza zgodę na to. Czytaj więcej…

Zrozumiałem

1. Serwis zbiera w sposób automatyczny tylko informacje zawarte w plikach cookies.

2. Pliki (cookies) są plikami tekstowymi, które przechowywane są w urządzeniu końcowym użytkownika serwisu. Przeznaczone są do korzystania ze stron serwisu. Przede wszystkim zawierają nazwę strony internetowej swojego pochodzenia, swój unikalny numer, czas przechowywania na urządzeniu końcowym.

3. Operator serwisu (Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu) jest podmiotem zamieszczającym na urządzeniu końcowym swojego użytkownika pliki cookies oraz mającym do nich dostęp.

4. Operator serwisu wykorzystuje pliki (cookies) w celu:

  • dopasowania zawartości strony internetowej do indywidualnych preferencji użytkownika, przede wszystkim pliki te rozpoznają jego urządzenie, aby zgodnie z jego preferencjami wyświetlić stronę;
  • przygotowywania statystyk pomagających poznaniu preferencji i zachowań użytkowników, analiza tych statystyk jest anonimowa i umożliwia dostosowanie zawartości i wyglądu serwisu do panujących trendów, statystyki stosuje się też do oceny popularności strony;

5. Serwis stosuje dwa zasadnicze rodzaje plików (cookies) - sesyjne i stałe. Pliki sesyjne są tymczasowe, przechowuje się je do momentu opuszczenia strony serwisu (poprzez wejście na inną stronę, wylogowanie lub wyłączenie przeglądarki). Pliki stałe przechowywane są w urządzeniu końcowym użytkownika do czasu ich usunięcia przez użytkownika lub przez czas wynikający z ich ustawień.
6. Użytkownik może w każdej chwili dokonać zmiany ustawień swojej przeglądarki, aby zablokować obsługę plików (cookies) lub każdorazowo uzyskiwać informacje o ich umieszczeniu w swoim urządzeniu. Inne dostępne opcje można sprawdzić w ustawieniach swojej przeglądarki internetowej. Należy pamiętać, że większość przeglądarek domyślnie jest ustawione na akceptację zapisu plików (cookies)w urządzeniu końcowym.
7. Operator Serwisu informuje, że zmiany ustawień w przeglądarce internetowej użytkownika mogą ograniczyć dostęp do niektórych funkcji strony internetowej serwisu.
8. Pliki (cookies) z których korzysta serwis (zamieszczane w urządzeniu końcowym użytkownika) mogą być udostępnione jego partnerom oraz współpracującym z nim reklamodawcą.
9. Informacje dotyczące ustawień przeglądarek internetowych dostępne są w jej menu (pomoc) lub na stronie jej producenta.
10. Bardziej szczegółowe informacje na temat plików (cookies) dostępne są na stronie 
ciasteczka.org.pl